Usta filminin ustası kim – 1

---

Lafı uzatmayacağım. Usta filminin ustası Şevket Çoruh’tur. Filmde, Doğan ustanın çocukluktan beri arkadaşı olan Ersun’u hem toplumsal bir tip olarak, hem de yaşayan bir karakter olarak öyle güçlü yaratmış ki, Şevket Çoruh’un hayat verdiği Ersun’u filmden çektiğinizde, kendisiyle ilişkide olan tüm tipler ve karakterler boşlukta kalacaktır. Sadece Şevket Çoruh’un oyunculuk resiteli için bile Usta filmine gitmeniz için bir neden var ve bu yüzden, konuyu buradan deşmekte zorunluluk var.

Ersun, emekçi semtlerinin girişimci ruhlu, tüccar öncülü, ama parasız “serbest meslek” sahiplerinden birisidir ve filmdeki varlığı tüm bu yönleri kucaklamaktadır.Şüphesiz, Ersun gibi kişiler zengin bir babanın oğlu olsaydı, Ersun’u, filmde hayalini kurduğu oto galeri dükkanın başında acar bir tüccar olarak, piyasanın gerektirdiği her türlü dalaverenin içinde düşünebilirdik. Buna yakın bir tip, filmde, Doğan stanın kayınbiraderidir ve laik ailenin sermayeyi cemaatle buluşturmak için evlenen oğlu hali de duruma uygundur. Ancak, Ersun sevimli ve insani kılan da zaten zengin bir babanın oğlu olmamasıdır. Bu haliyle o küçük al-satların adamıdır ve tam da bu yüzden insanlarla samimi olmak zorundadır; kendi gibi kenarda kalmışlarla, emekçilerle, semt insanlarıyla. Parasız iş yaptırmanın ve yapmanın tek yolu, girişimci ruhu şaha kaldırmak ve bir tür samimiyetten doğan işbitiricilik yaratmaktır çünkü. Doğan ustanın Ersun’la tartışırken ona söylediği menfaat sözleri sorunun özünü ifade eder, ancak filmde bu sözleri olumsuz karşılamamızın nedeni Doğan’la Ersun’un kişisel hukukudur. Buna geleceğim. Ersun, bu dükkansız tüccar, yalnızca çevresindekilerle kurmak zorunda olduğu senlibenlilikten kaynaklı değil, sınıf atlamanın o tatlı çağrısını her koşulda hayata geçirmeye çalışmayı kendisinde temsil ettiği için de sevimlidir. Aslında, Ersun gibiler, filmde, ihale işindeki gibi, hayatı kuralına göre oynamayı biliyorlardır. Ancak, parasızlık bu oyundaki güç dengesini bozmaktadır ve bu haliyle Ersun “param olsa ben neler yapacağımı iyi biliyorum” diyen tüm bir toplumsal anlayışa seslenir ve onların duygularını gıdıklar. Ama kendi çabalarının umutsuzluğunu çocuklarının okuması ihtimaliyle telafi etmeye, hiç değilse bu duyguyu onarmaya çalışan dükkansız bir emekçidir aynı zamanda o; işi olan bir işsiz, ya da işi olmayan bir işçi.

Ama, bir de herhangi bir Ersun değil, filmdeki Ersun vardır. Bu Ersun, Doğan Usta’nın çocukluktan beri yakın arkadaşıdır. Doğan ustanın uçak yapma tutkusunun baştan beri hem tanığı hem de destekçisidir. Bu desteğinin nedeni Doğan ustanın Ersun’un getirdiği işleri yapıyor olması mıdır? Ersun’un verdiği duygusal tepkilerden ve pervane için hırsızlık yapmasından bunun asıl olarak arkadaşlıktan kaynaklı olduğunu anlarız. Bu duygusal yakınlık ve Doğan ustanın uçak yapma sırasında yaşadığı sorunları çözmekteki katkısı yüzünden Ersun’un varlığı Doğan ustanın tutkusunun tam bir duygusal taşıyıcısı haline getirmiştir. Öyle ki, Doğan ustanın eşiyle bozuşup birleşmesinin gerilimi Ersun’la bozuşup birleşmesinin geriliminin gölgesinde kalmış. Bu ilginç bir durum aslında. Çünkü, Ersun uçak yapmak isteyen aynı ekibin bir elemanı olsaydı ve tartışmaları uçağın yapılmasına engel bir durum teşkil etseydi, bu anlaşılır olurdu. Sanıyorum, yönetmen, Doğan ustanın uçak yapma tutkusu yüzünden kaybettiklerinin altını çizmek isterken, Doğan ustayı bu uğraşta yalnız bırakınca, bu tutkunun kaderini Ersun’la yakından ilişkilendirmiş ama tam da bu yüzden Ersun, Doğan ustanın da filmde kapladığı alana, Şevket Çoruh’un muhteşem oyunculuğuyla sarkmış ve bence epey de yer çalmış.

filmle ilgili değerlendirmem sürecek.

ilgili son 5 yazı:

• Usta filmi Frankfurt Türk Film Festivali’nden davet aldı
• “Usta”lardan Kanada Çıkarması…
• Usta filminin ustası kim – 2
• Hakkâri 26 yıl sonra sinemaya “Usta”larla merhaba dedi
• Usta filmi Eskişehir’de ikinci galasını yaptı